اهمیت نام و نامگذاری در اسلام

از این رو است که نامگذاری در روایات ما بسیار جدی و پر اهمیت تلقی شده است. در برخی روایات همان طور که برای واجبات سفارش شده، در مورد نامگذاری صحیح فرزندان نیز توصیه‌های فراوانی شده است. امیر مؤمنان، علی(ع) می‌فرماید: «حق فرزند بر پدر، سه چیز است: اول، نام نیکو برای او برگزیند. دوم، او را به آداب نیک ادب نماید. سوم، به او قرآن بیاموزد.»(1) مادران و پدران مسلمان باید بدانند که چه بسا با نهادن نامی زشت و ناپسند، بر فرزندان خویش باعث حقارت و سرشکستگی آنان در تمام ایام زندگی خواهند شد. حضرت امام رضا(ع) می‌فرماید: «اولین نیکی پدر به فرزند خود این است که او را به اسم خوبی نامگذاری کند. پس مراقب باشید اسم خوبی برای فرزندان خود برگزینید.»(2)

اسلام از طرق مختلف تمام سعی خویش را برای ریشه‌کن کردن فرهنگ نامگذاری زشت و یا بی‌محتوا مصروف نموده است. اسلام می‌خواهد تا اصل نامگذاری صحیح فرزندانمان را به‌ انسان‌ها بیاموزد. شاید هنوز اهمیت نامگذاری صحیح فرزندانمان را به‌خوبی در نیافته‌ایم؛ اما با کمی تفصح در روایات، نه تنها تأثیرات معنوی نامگذاری را در می‌یابیم، بلکه به تأثیرات روحی و روانی آن نیز که در فرد و خانواده به وجود خواهد آمد، پی خواهیم برد.

یکی از تأثیرات نام خوب آن است که انسان سعی می‌کند آنچنان که صاحب اصلی نام دارای خصلت‌های خوب است، او نیز آنها را اکتساب کند و می‌کوشد تا حد امکان از حیثیت آن نام خوب محافظت کند و از برکات آن بهره‌مند شود. پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «همیشه برکات خداوند بر اهل خانه‌ای که یک نام از اسامی پیامبران در آن باشد، نازل خواهد گشت.»(3) و یا حضرت علی(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل کرده که ایشان می‌فرمایند: «هر خانه‌ای که نام پیامبری در آن باشد، هر صبح و شام مورد تقدیس فرشتگان الهی قرار می‌گیرد.»(4)

بهتر است بدانیم که با نهادن اسامی نیک و زیبا بر روی فرزندان خویش که جگر گوشه‌های ما هستند و دوست نداریم هیچ خاری بر پای آنها بنشیند، کرامت انسانی آنان را حفظ کرده‌ایم و فروغی روشن را در آسمان ضمیرش به ودیعت نهاده‌ایم. هر گاه کودکی پا به این دنیای خاکی می‌گذارد، همان طور که دوست داریم ساختمان بدنی سالم و بدون نقصی داشته باشد، همچنین بایسته است که نام نیکی نیز داشته باشد.

والدین برای انتخاب نام باید تمام سعی و تلاش خود را به کار ببرند تا نامی زیبا، مناسب و پر محتوا برای فرزند دلبندشان برگزینند و از اسامی زشت و سبک که ممکن است در زمان طفولیت بسیار زیبا و شیوا جلوه کند، ولی برای سنین جوانی یا بزرگسالی سبک و خجالت‌آور باشد، پرهیز نمایند؛ چه اینکه این گونه از اسامی و القاب، دستاویزی خواهد شد برای تمسخر دیگران. گویند روزی امام صادق(ع) به عبدالملک بن اعین فرمودند: «چرا نام پسرت را ضریس گذاشتی؟ عبدالملک بی‌ادبی کرد و گفت: چطور پدرت تو را جعفر نامید؟ امام صادق(ع) فرمودند: جعفر نام نهری روان در بهشت است؛ اما ضریس نام شیطان است.»(5)

اگر قرآن کریم و روایات اسلامی ما به نام‌های نیک و نامگذاری صحیح این همه اهمیت داده‌اند، چرا ما در امر نامگذاری سهل‌انگار و بی‌توجه باشیم؟ چرا باید اسمی سبک و زننده برای فرزندانمان برگزینیم؟ چرا با نهادن نام به‌ظاهر زیبا، اما بی‌محتوا برای فرزندانمان، خود را در برابر آنان و آنها را در برابر جامعه شرمنده سازیم؟ آیا شایسته است که فرزندانمان را به دست خود در جامعه تحقیر کنیم؟ مگر اسامی زیبای: «فاطمه، زهرا، مریم، معصومه، حدیثه، رقیه، حمیده، رحیمه، مرضیه، حنانه، طاهره، ملیحه، زهره، سحر، زینب و صدها نام پر معنا و زیبای دیگر چه ایرادی دارند که از آنها غفلت می‌کنیم؟ و یا اسامی پسر همچون: «محمد علی، مهدی، رضا، مجید، مطهر، حمید، شریف، صالح، لقمان، روح‌الله و صابر» چه اشکالی دارند که برخی اسم‌های غربی و سبک را برمی‌گزینند.

اگر ما خود را مؤمن واقعی می‌خوانیم، اگر می‌گوییم که می‌خواهیم صراط مستقیم انبیا و اولیای دین را ادامه دهیم و فرهنگ آنان را ترویج دهیم بایسته است که به سیره آنان تمسک بجوییم و در انتخاب نام برای فرزندان خویش، به کلمات معنوی و توصیه‌های حکیمانه اولیای خدا گوش جان بسپاریم. در روایت آمده است فردی نزد امام صادق(ع) رفت و در مورد نامگذاری فرزندش از ایشان مشورت خواست. امام صادق(ع) فرمودند: «اسمی برای فرزندت انتخاب کن که بندگی خدا را بفهماند.»(6)

آن حضرت همچنین فرمود: «اسامی خود را زیبا گردانید؛ زیرا در روز قیامت با همین اسامی شما را صدا خواهند کرد.»(7)

پس نام بد و ناپسند، و لقب و شهرت زشت، قبل از اینکه باعث حقارت فرد شود، نشان دهنده عدم مسئولیت والدین می‌باشد که در نام نهادن بر فرزند خود به اصول و ارزش‌های اخلاقی و معنوی توجهی نکرده‌اند. امید است که با بینش و بصیرتی برخاسته از روح دین و همسو با سیره انسان‌ساز اهل بیت عصمت و طهارت(ع) این وظیفه خطیر را به‌نیکویی انجام دهیم و به ترویج فرهنگ اسلامی در جامعه خود کمک نماییم و صاحبان اسم نیک در محتوای نام خویش بیندیشند و خود را به فضایل و معانی آن اسم بیارایند و همگی به اخلاق الهی متخلق باشیم تا شایسته نام زیبنده «خلیفة‌الله» گردیم و گفتار و رفتارمان آیینه تمام‌نمای سیرت فاطمی و علوی باشد.

ـ پی نوشت‌ها در دفتر نشریه موجود است.

***

برگرفته از نشریه تجلی،‌سال چهارم، شماره 37، آبان 1386

 

 

/ 0 نظر / 161 بازدید